Zuid-Soedan: sprankjes van hoop in een kwetsbaar land

Het Nederlandse Rode Kruis werkt in Zuid-Soedan samen met het Zuid-Soedanese Rode Kruis aan het versterken van lokale hulpnetwerken en de kracht van gemeenschappen. De samenwerking richt zich onder meer op risicomanagement bij rampen, gezondheid, water, sanitatie en hygiëne (WASH) en veiligheid, gender en inclusie. Het Rode Kruis ondersteunt de Zuid-Soedanese vereniging voornamelijk door het versterken van de capaciteit, technische ondersteuning en het uitwisselen van kennis. Katia Leber: “Het Zuid-Soedanese Rode Kruis is er om te blijven. Door hun systemen te versterken en medewerkers en vrijwilligers te ondersteunen, dragen we eraan bij dat zij op de lange termijn hun werk kunnen doen, ook als er crises, rampen of conflicten zijn.” 

Thuiskomen

Sinds ruim een half jaar zet Katia zich als Landvertegenwoordiger in voor het Nederlandse Rode Kruis in Zuid-Soedan. Het land was haar niet onbekend. Eerder werkte ze er voor een andere organisatie, onder meer als WASH-adviseur. “Dit is mijn tiende jaar in Zuid-Soedan. Het voelde voor mij als thuiskomen, omdat ik hier zo lang heb gewoond. In 2009 was ik er voor het eerst. Dat was vier jaar na het ondertekenen van het vredesakkoord dat een einde maakte aan de oorlog tussen, toen nog, Zuidelijk Soedan en Soedan. Die periode was heel bijzonder; er was enorm veel optimisme. Mensen hadden het gevoel: we hebben dertig jaar gevochten voor onze vrijheid en nu is het zover.”

Onafhankelijk maar breekbaar

Op de dag van de onafhankelijkheid in 2011 was Katia in Kapoeta, een stad in Zuid-Soedan die nu zo’n 7.000 inwoners telt. In die tijd werd het Zuid-Soedanese Rode Kruis opgericht, nadat het eerder onderdeel was van de Soedanese Rode Halve Maan. “Toen voor het eerst de vlag van het land werd gehesen en het volkslied werd gezongen, zag je zelfs oud-commandanten huilen. Dat moment raakte veel mensen diep.” Ondanks de onafhankelijkheid is het land nog altijd breekbaar. “Helaas brak in 2013 een gewelddadig conflict uit, gevolgd door een nieuwe burgeroorlog in 2016. Sindsdien leven we in fragiele vrede, met regelmatig opvlammende conflicten in verschillende delen van het land. Dat is de omgeving waarin het Zuid-Soedanese Rode Kruis vandaag de dag humanitaire hulp verleent.” 

Tussen ontwikkeling en crisis

Sinds Katia in het land verblijft, is er veel veranderd. Er ligt een basis, maar tegelijkertijd staat er ook nog een hoop in de kinderschoenen. “Het positieve is dat er structuren zijn: ministeries, wegen en ook het Zuid-Soedanese Rode Kruis is sterk gegroeid. Maar er zijn helaas ook negatieve gebeurtenissen. Door politieke instabiliteit, economisch verval en conflicten is duurzame ontwikkeling extreem moeilijk. Veel mensen hebben geen vaste woonplek door geweld, overstromingen en droogte. We zijn een samenwerking voor de lange termijn aangegaan met het Zuid-Soedanese Rode Kruis. Het is een meerjarig partnerschap waarbij we de nationale vereniging ondersteunen om hun doelen te bereiken. Zo kunnen ze humanitaire acties met vertrouwen leiden.”

Onze rol

De rol van het Nederlandse Rode Kruis is vooral het versterken van het Zuid-Soedanese Rode Kruis als organisatie. Om zo een fundering te leggen waar zij in de toekomst zelfstandig mee verder kunnen. “We richten ons onder meer op klimaatverandering: hoe zorgen we dat watersystemen blijven functioneren ondanks overstromingen en droogte? Daarnaast werken we aan rampenbeheer en het beperken van risico’s bij rampen. We werken samen met meteorologische diensten, overheidsinstanties en VN-organisaties. We krijgen weersinformatie binnen en vertalen dat naar concrete waarschuwingen. Rode Kruis-vrijwilligers verspreiden die boodschappen binnen de plaatselijke gemeenschappen. Wat zijn de weersverwachtingen en wat is de impact? De bevolking krijgt informatie hoe ze zich hierop kunnen voorbereiden. Maar ook helpen we de lokale afdeling op weg met digitale ondersteuning van het 510 team en met financiële duurzaamheid, zodat ze op het gebied van geld onafhankelijker kunnen worden.”

Katia ziet de vrijwilligers als de ruggengraat van de organisatie, zonder hen is dit allemaal niet mogelijk. “De nationale vereniging telt bijna 20.000 vrijwilligers die de zeven fundamentele principes met hun hart uitdragen. Ze verlenen eerste hulp, bieden psychosociale ondersteuning, begeleiden mensen met trauma op basisniveau en verspreiden informatie over hygiëne, schoon water en voorbereiding op rampen.”

Ze vindt het dan ook van groot belang dat het Nederlandse Rode Kruis actief is in het land dat ongeveer twaalf miljoen inwoners telt. “De uitdagingen zijn enorm. De dienstverlening is ingestort, de gezondheidszorg is nauwelijks beschikbaar en de watersystemen zijn kwetsbaar. Toch is het ontzettend inspirerend om samen te werken met een jonge nationale gemeenschap die in de moeilijkste omstandigheden hulp blijft bieden.”

Vrolijke en veerkrachtige bevolking 

Helaas heeft de bevolking na vijftien jaar onafhankelijkheid nog steeds geen rust gevonden. Tegelijkertijd ziet Katia het enorme doorzettingsvermogen van mensen. “De Zuid-Soedanezen zijn vrolijk, veerkrachtig en blijven doorgaan, hoe zwaar het ook is. Wel is het een getraumatiseerd land, met generaties die niets anders dan conflict hebben gekend. Ook is er met 63 verschillende stammen veel diversiteit. Elk met hun eigen gewoonten, talen en culturen, maar alle bewoners houden enorm van hun land. Ze kunnen koppig zijn, maar dat maakt hen tot overlevers. Je merkt al snel de gastvrijheid en krijgt al snel een uitnodiging om samen te eten.”
 
Ondanks alles wat er in het land speelt, schitteren er ook sprankjes van hoop. “Mensen leven hier heel sterk in gemeenschappen. Als iemand in nood is, dan is het normaal dat buren elkaar helpen en delen wat er is. De saamhorigheid is ontzettend sterk. Je ziet dat ze ondanks alles weer opstaan. Die veerkracht vind ik indrukwekkend om te zien,” sluit Katia met goede moed af.