Jaren 40
Een voorzichtig begin

Kort na de Tweede Wereldoorlog sluit het Rode Kruis aan bij de Vierdaagse, zoals het evenement tot 2016 heet. De inzet is dan nog klein. Het begint met een handvol vrijwilligers, en eenvoudige middelen. De focus ligt op blaarverzorging, hulp bij uitputting en kleine verwondingen. Wat er ontbreekt aan materialen, wordt goedgemaakt met toewijding. Met beperkte middelen en veel improvisatievermogen bieden de vrijwilligers hulp aan wandelaars die onderweg klachten krijgen.

Jaren 50 & 60
Groei van het evenement, groei van de zorg

De Vierdaagse groeit en daarmee ook de medische inzet. Het Rode Kruis professionaliseert stap voor stap met onder meer vaste hulpposten, betere afstemming met andere hulpdiensten en een groeiend aantal vrijwilligers dat speciaal naar Nijmegen komt. De eerste echte tradities ontstaan: vaste teams, herkenbare plekken langs de route en vrijwilligers die jaar na jaar dezelfde wandelaars tegenkomen. In de naoorlogse jaren wordt de Vierdaagse bovendien gezien als meer dan alleen een sportevenement. Majoor Breunese signaleert in 1950 een samenleving waarin ‘een stemming van onzekerheid, van moedeloosheid en angst’ heerst. Juist daarom ziet hij een belangrijke rol voor sport, in dit geval de wandelsport. Hij doet tijdens de Vierdaagse een oproep om te kiezen voor levensvreugde in plaats van moedeloosheid en angst. Die boodschap van veerkracht en saamhorigheid sluit goed aan bij de inzet van het Rode Kruis langs het parcours.

Jaren 70
Warmte, massa en improvisatie

Met toenemende deelnemersaantallen en hete zomers neemt de complexiteit toe. In 1976 verschijnen ruim 17.000 wandelaars aan de start, een record voor die tijd. Bijna één op de tien deelnemers haalt de finish niet. Uitputting door hitte, blaren en uitdroging vragen om andere zorg en snellere signalering. Vrijwilligers leren kijken, inschatten en vooruitdenken. De Vierdaagse wordt een oefenterrein voor samenwerking onder druk, waarbij medische hulpverleners moeten meebewegen met een evenement dat elk jaar groter wordt. Tegelijkertijd blijft de typische Vierdaagse-sfeer overeind: een plek waar volgens toenmalig burgemeester van Nijmegen De Graaf de ‘ware sportgeest’ nog volop aanwezig is.

Jaren 80 & 90
Van EHBO naar medische keten

In de jaren tachtig en negentig groeit de inzet van het Rode Kruis uit tot een onmisbare schakel bij de Vierdaagse. Terwijl het aantal deelnemers richting de 30.000 stijgt, worden medische posten uitgebreider ingericht en krijgt de bekende blarenzorg een steeds professioneler karakter. Er komt meer aandacht voor coördinatie, registratie en samenwerking met andere medische partners. Vrijwilligers worden beter opgeleid en ontwikkelen specialistische kennis over wandelblessures en klachten die met hitte te maken hebben. Achter de schermen ontstaat geleidelijk een professionele medische organisatie die past bij een evenement van internationale omvang.

Jaren 2000
Vrijwilligers met vakmanschap

Nieuwe generaties sluiten zich aan, vaak aangestoken door verhalen van ouders, buren of collega’s die ‘altijd in Nijmegen staan’. Tijdens de Vierdaagse van 2005 gaan voor het eerst drie laptops mee en kunnen gedeelde documenten op een server worden geraadpleegd. Toch blijft het hart van de inzet het menselijke contact: een luisterend oor, een geruststellend woord of een hand op de schouder, juist wanneer iemand denkt het niet meer te redden. De editie van 2006 vormt een belangrijk keerpunt. Han Pelster, inmiddels manager van de afdeling EHBO: “Dat was het jaar waarin ik als nieuwe manager één dag zou komen kijken. Juist die dag werd de Vierdaagse vanwege de extreme hitte afgelast. Er vielen veel slachtoffers en tot groot verdriet overleden twee mensen. Die gebeurtenis maakte opnieuw duidelijk hoe belangrijk een goede voorbereiding is. Sindsdien kregen risico’s nog meer aandacht en zijn we beter voorbereid op situaties waarin snel hulp nodig is.”

2010-2019
Voorbereid op het onverwachte

Extreem weer, veranderende veiligheidseisen en steeds meer publiek vragen om denken in scenario’s en flexibiliteit. Het Rode Kruis past zich aan zonder zijn kern te verliezen. Vrijwilligers trainen op hitteplannen, grootschalige incidenten en samenwerking met ketenpartners. Nijmegen wordt elk jaar opnieuw een bewijs van wat goede voorbereiding en ervaring opleveren.

Die ontwikkeling krijgt in deze jaren ook een stevig fundament in de samenwerking met de organisatie van de 4Daagse, zoals het evenement sinds 2016 heet. In het 4Daagsepaviljoen op de Wedren wordt in 2018 een nieuwe meerjarige overeenkomst ondertekend, waarmee de rol van het Rode Kruis verder wordt verankerd. Nico Zuurmond, toenmalig manager Hulpverlening & Vrijwilligersmanagement: “De 4Daagse is een fantastisch evenement en we zijn er trots op hieraan bij te dragen. Het is voor het Rode Kruis in Nederland het grootste evenement waar wij de hulpverlening verzorgen.” Juist op dit soort grootschalige evenementen doen vrijwilligers onmisbare praktijkervaring op, ervaring die later van waarde kan zijn bij noodsituaties en rampen.

Ook voor de organisatie is die waarde zichtbaar. Marsleider Henny Sackers ziet elk jaar opnieuw wat de inzet van het Rode Kruis betekent: “Mede dankzij het Rode Kruis slagen duizenden mensen erin om ondanks medische klachten, waarvan blaren de meest voorkomende zijn, de finish te halen.” Achter die ogenschijnlijk simpele zorg gaat een omvangrijke operatie schuil. Zo’n 750 vrijwilligers staan klaar, van EHBO’ers langs de route tot artsen en verpleegkundigen in de Medische Dienst, die samen met de organisatie een sluitende zorgketen vormen, van blaar tot koelbad.

2020-2022
Stilte en terugkeer

Nadat op 21 april 2020 tijdens een coronapersconferentie bekend wordt gemaakt dat alle grote evenementen tot 1 september niet door mogen gaan, wordt de 4Daagse afgelast. De impact is groot: alle aanmeldingen zijn verwerkt, het projectteam heeft zich voorbereid en de vrijwilligers zijn klaar voor het evenement dat tien weken later zou beginnen. Toen in februari 2021 duidelijk werd dat de 4Daagse opnieuw niet doorgaat, komt dat minder hard aan. Iedereen is inmiddels gewend aan ingrijpende maatregelen. De verbondenheid blijft echter bestaan. Vrijwilligers die zich vóór de afgelasting van 2020 hadden ingeschreven, kunnen dat jaar toch meetellen. De jubilarissen die in 2020 vijf, tien of twintig jaar zouden deelnemen, worden bij de terugkeer in 2022 alsnog in het zonnetje gezet.

2023-2026
Tachtig jaar en nog altijd in beweging

De medische inzet tijdens de 4Daagse is inmiddels een logistiek en menselijk hoogstandje. Honderden vrijwilligers, uiteenlopende disciplines en een strak samenspel met partners. Wilco van Wijck, hoofd Verenigingsmanagement: “Het Rode Kruis hoort bij het kloppend hart van dit evenement. Er wordt veel gelachen en heel hard gewerkt. Alles draait op de inzet van die honderden vrijwilligers. Sommigen komen hier al jaren.”

EHBO-coördinator Han Pelster werkt in 2026 voor de negentiende keer bij de VierDaagse. “Elke editie is anders. De eerste dagen zijn normaal het lastigst. Vrijwilligers moeten hun weg vinden, er is altijd wel een busje te laat of een tas vergeten, maar dit jaar hebben we die problemen eigenlijk niet gehad.” Wat blijft, is de sfeer. “Vrijwilligers melden zich massaal aan, je hebt echt een weerzien van mensen die elkaar een jaar niet hebben gezien. Daar word ik warm van.”

Die betrokkenheid zie je overal terug. Aan de finish vertelt wandelaar Gerard hoe hij onderweg telkens wordt opgevangen: “Regelmatig staat er een post van het Rode Kruis om mensen met blaren te helpen, dat is gewoon mooi werk.” En op de posten zelf is het niet anders. “Wat mij trots maakt,” zegt vrijwilliger Maartje bij één van de EHBO-posten langs de route, “is als iemand met klachten binnenkomt en daarna weer verder kan.”

Tachtig jaar Rode Kruis bij de 4Daagse staat voor het doorgeven van ervaringen en het delen van kennis, verhalen en betrokkenheid. Vrijwilligers die ooit begonnen met een EHBO-tas begeleiden nu nieuwkomers. Wandelaars kunnen erop vertrouwen dat mocht het misgaan er iemand in het rood langs de route staat om te helpen.